روش فلورسانس پرتو x (XRF) يا طيف سنجي پرتو x يکي از روشهاي آناليز عنصري است که امروزه از آن به طور وسيعي در صنعت و مراکز پژوهشي استفاده مي شود. اين روش به ويژه به خاطر سرعت زياد در شناسايي عنصري براي برخي از صنايع ضروري است. در اين روش پرتو x به نمونه مجهول تابيده و در اثر برانگيختگي اتمها باعث پديد آمدن پرتو x ثانويه مي شود سپس با تعيين طول موج يا انرژي پرتو ايکس ثانويه عنصر يا عنصرهاي مورد نظر را مي توان شناسايي کرد.

اساس کار:
پرتو خروجي از لوله پديد آورنده پرتوx به نمونه مي تابد و در اثر بمباران، الکترونهاي موجود در مدار داخلي اتم خارج شده و جايگزيني اين الکترونها از مدارهاي بالايي، سبب پديد آمدن پرتو x يا همان پرتو مشخصه خواهد شد.
شکل اجزاي اين دستگاه در شکل 1 نشان داده شده است. پرتو x خروجي از نمونه که در حقيقت پرتو مشخصه عنصرهاي موجود در نمونه است پس از عبور از جمع کننده به سوي يک بلور هدايت مي شود.

اشعه ايكس در سال 1895 توسط رنتگن Roentgen فيزيكدان آلماني كشف شد و بدليل ناشناخته بودن طبيعت اشعه در آن زمان، اشعه ايكس ناميده شد. گاهي اوقات اين اشعه را بنام يابنده آن نيز بيان مي‌كنند. برخلاف نور معمولي اين اشعه نامرئي است ولي مانند نور معمولي مسير حركت آن مستقيم و بر فيلم عكاسي نيز اثر مي‌گذارد. نفوذ اشعه ايكس در داخل مواد برخلاف نور طبيعي بسيار زياد بوده و بسادگي از بدن انسان، تخته، فلزات و بقيه مواد كدر عبور مي‌كند.

كمي بعد از كشف اين اشعه از آن جهت مطالعه ساختمان داخل مواد كدر استفاده شد. براي اينكار با قراردادن فيلم عكاسي در يك طرف جسم و تابش اشعه از سوي ديگر، تصويري حاصل مي‌شود كه ناشي از عبور كمتر اشعه از قسمتهاي متراكم با مقايسه با عبور بيشتر اشعه از قسمتهاي با تراكم كمتر جسم است. ناگفته نماند كه ميزان عبور اشعه ايكس از مواد مختلف نيز متفاوت است. لذا با اين روش (راديوگرافي) محلهاي شكستگي در استخوان و يا ترك در فلزات، ناخالص‌ها در مواد و محل آنها درجسم را مي‌توان مطالعه نمود.

در کانی شناسی نوری و مینرالو گرافی توسط دکتر محمدی و دکتر فیضی مقاطع کانی ها را در زیر میکروسکوپ و با دو نور طبیعی و پلاریزه می بینیم اشنایی با شکل کانی ها و ویژگی های انها در مقطع مشاهده شده به اشنایی با کانی مورد نظر کمک بیشتری به ما می کند.

در کانی شناسی نوری و مینرالوگرافی با مفاهیم زیر سر و کار داریم :

◄ انواع كاني ها :
+ كاني اپك :

اگر در حالت نور ppl كاني ما به صورت تيره باشد آن كاني كاني اپك نام دارد . و جون نور از كاني اپك عبور نمي كند بايد براي ديدن ان كاني ها از ميكروسكوپ هاي انعكاسي استفاده كرد .

+ كاني هاي شفاف:
1ـ يك محوري: كاني هاي متبلور در سيستم هاي هگزاگونال ،تري گونال و تترا گونال
2ـ دومحوري: كاني هاي متبلور در سيستم هاي اروترومبيك، مونوكلينيك و تري كلينيك

◄ عوامل موثر در شكل كاني ها :
● تركيب شيميايي
● شرايط تبلور

در کانی شناسی نوری دکتر محمدی و مینرالوگرافی دکتر فیضی با مقطع نازک و دنیای عجیب و رنگارنگ کانه ها و کانیها در مقطع نازک و زیر میکروسکوپ پلاریزان اشنا می شویم در پایان ترم هم هدف شناسایی این مقاطع نازک است:

کاني هايي که در نور عادي خاکستري رنگ هستند : کوارتز- ارتوز -پيروکسن - سانيدين -پلاژيو کلاز

مشخصات فلدسپات در مقاطع نازک
سه گروه از فلدسپات ها عبارتند از :

● فلدسپات هاي آلکالن

● پلاژيو کلاز ها

● هيالو فان ها

تحليل شكستگي ها و شناسايي تنش‌ها در مخازن هيدروكربوري با استفاده از لاگ هاي تصويري

لاگ هاي متداول چاه پيمايي به دليل قدرت تفكيك پايين قادر به شناسايي ناهمگني هاي كوچك مقياس از جمله تركها و شكستگي هاي مخازن هيدروكربوري نيستند، در حاليكه اين ناهمگني ها و زون هاي شكسته تاثير بسزايي در كيفيت مخزن داشته و شناسايي محل دقيق اين زون ها براي عمليات تكميل چاه، شكستگي هيدروليكي و تعيين موقعيت چاه هاي انحرافي و افقي بسيار حائز اهميت است . لاگ هاي تصويري كه به دو دسته الكتريكي و صوتي تقسيم مي شوند، تصويري مجازي از خصوصيات الكتريكي يا صوتي ديواره چاه ارائه مي دهند و داراي قدرت تفكيك بالا در حد ( ميليمتر ) بوده و در صورت وجود اختلاف مقاومت الكتريكي و تباين صوتي كافي بين پديده هاي مختلف، قادر به شناسايي آنها هستند . در اين مقاله تصاوير حاصل از لاگ هاي FMI ، UBI و OBMI برداشت شده از دو چاه از يكي از ميادين نفتي تفسير و شكستگي هاي موجود در آنها شناسايي شد و نتايج حاصل از اين لاگ ها با يكديگر و لاگ هاي پتروفيزيكي مقايسه شده است . با آناليز شكستگي ها از نظر نوع، شيب و امتداد، فراواني، ميزان بازشدگي، طبيعي يا مصنوعي بودن و تاثير آنها بر روي خصوصيات مخزن از جمله تخلخل و نفوذپذيري بررسي شده است . همچنين با ارزيابي جهت شكستگي هاي القايي و گسيختگي هاي ديواره چاه جهت تنش هاي اصلي و فرعي در اطراف ديواره چاه شناسايي شده است.

كلمات كليدي:

لاگ هاي تصويري، چاه نفت، سنگ مخزن، شكستگي طبيعي و مصنوعي

تحليل سه بعدي پايداري و تأثير متقابل حفاري تونل هاي دوقلوي مترو اصفهان (قطعه جنوبي ) بر ميزان نشست سطح زمين و مقايسه با داده هاي ابزار دقيق

با توجه به گسترش روزافزون شهرها و از طرف ديگر بالا رفتن جمعيت، مشكلات ترافيكي شهرها روز به روز افزايش پيدا مي كند . بنابراين براي فرار از ترافيك شهرها ساخت سازه هاي زيرزميني به خصوص در كلان شهرها گريز ناپذير مي باشد . مقاله حاضر تحقيقي بر روي تونل هاي دوقلوي مترو اصفهان است . اين تونل ها در قسمتي از مسير ( حد فاصل ترمينال كاوه تا رودخانه زاينده رود ) در خاك و در قسمت ديگر به طرف كوه صفه اصفهان در سنگ حفر مي شوند . در تحقيق حاضر سعي شده است ت ا با روش عددي المانهاي محدود ( FEM )با استفاده از نرم افزارPlaxis-3DTunnel(7.2) فرآيند ساخت تونل هاي دوقلو در قسمت سنگي مسير كه به صورت تأخيري نسبت به يكديگر حفر مي شوند بررسي شود . نتايج تحليلها نشان مي دهد كه ثابت شدن تغييرات نشست در دو طرف نمودارها در فاصله اي برابر با 4.8D نسبت به خط مركزي دو تونل مي باشد . همچنين فاصله مكاني تأخبربهينه بين حفاري دو تونل برابر با 3.2D به دست آمده است . مقايسه نتايج حاصل از ابزاربندي ( ابزار نشست سنج ) با روش عددي، همگرايي نسبتاً خوب دو روش را تأييد مي كند .

كلمات كليدي:

روش هاي عددي، نشست سطحي، تونل هاي دوقلو و تأخير بين جبهه كارها

تحليل سه بعدي پايداري جبهه حفاري تونل هاي دايره اي در خاك هاي همگن

تحليل پايداري جبهه حفاري تونل ها و فضاهاي زيرزميني در پيش بيني و انتخاب روش اجراي مناسب و تعيين چگونگي پايدار سازي توده ناپايدار واقع در جبهه حفاري از اهميت بسزايي برخوردار است . دراين مقاله با استفاده از يك روش مرز بالاي آناليز حدي، فشار پايداري جبهه حفاري در خاكهاي دانه ايي با ( يا بدون ) چسبندگي، ) (C−φ) محاسبه شده است . با توجه به طبيعت سه بعدي مساله، مكانيزم گسيختگي در نظر گرفته شده يك مكانيزم سه بعدي متشكل از يك يا دو مخروط شكسته است كه از سينه كار به داخل فضاي حفاري ريزش مي كند . دراين تحقيق محدوديتهاي روش هاي قبلي موجود در تعيين فشار حدي در جبهه حفاري، رفع گرديده و جوابها بهبود يافته است و نتايج تحقيق بصورت نمودار بي بعد كاربردي ارائه شده است .

كلمات كليدي:

تونل، پايداري جبهه حفاري، تحليل حدي، روش مرز بالا

تحليل سه بعدي اثر حفر چالهاي راهنما بر تونلهاي آب بر نيروگاه آبي سد گتوند عليا

سد گتوند عليا در 25 كيلومتري شمال شهرستان شوشتر بر روي رودخانه كارون در بخش گتوند ساخته خواهد شد . مجموعه نيروگاه در پايين دست در ساحل چپ شامل چهار شاخه تونل انتقال آب به قطر 12/6 متر و با فاصله كمتر از 1/5 برابر قطر و چهار حلقه چاه به قطر 13 متر مي باشد . چاهها با تعريض چالهاي راهنماي به قطر 2 متر به صورت پايين رو حفر خواهند شد . در اين تحقيق با داشتن اطلاعات ژئوتكنيكي مسير و در نظر گرفتن مقاطعي از مسير و اعمال شرايط مرزي در منطقه، مدل سه بعدي تونلها و چالهاي راهنما با استفاده از نرم افزار FLAC3D ساخته شد . كليه محاسبات قبل از حفر و بعد از حفر انجام و در هر مرحله كليه تنشها و جابجاييها محاسبه شد . و در نهايت اثر حفرچالهاي راهنما بر تونلها ثبت گرديد.

كلمات كليدي:

FLAC3D، تونلهاي آب بر، چالهاي راهنما، سد گتوند عليا

تحليل سد بتني دو قوسي كارون 3 با در نظر گرفتن مدلهاي غير خطي براي سنگ پي

تكيهگاهها در سدهاي بتني قوسي از اهميت ويژهاي برخوردارند، زيرا به علت ضخامت نسبتاً كم اين سدها، تنشهاي زيادي در محدوده كوچكي از سنگ پي ايجاد ميگردد . اين تنشها به قدري است كه مي - تواند موجب ايجاد تنشهاي پلاستيك در سنگ گردد كه در توزيع تنشهاي بدنه سد تاثير ميگذارد . در اين مقاله با استفاده از روش اجزا , محدود، مدلي سهبعدي از سد بتني دوقوسي كارون 3 تهيه گرديده و تاثير استفاده از مدل الاستوپلاستيك مور - كولمب براي سنگ پي بر تنشهاي بدنه سد بررسي ميگردد . همچنين مقايسهاي با نتايج حاصل از تحليل الاستيك انجام خواهد شد .

كلمات كليدي:

اجزاء محدود، الاستوپلاستيك، سد بتني قوسي، كارون3، تكيه¬گاه